“You can eat whatever and whenever you want, but you did not appreciate that. During the Pol Pot Regime,1 I could not even dare to eat an insect for fear of getting killed”. I would always hear this from my grandmother, without fail, whenever my siblings or I did not finish our food. Thinking back, I never once wondered why she would always pack our refrigerator with so many foods, or her constant panic when the fridge was half empty. At that time, it never crossed my mind that my grandmother was probably traumatized from the psychological effect of three years, eight months, and twenty days of starvation,2 and that she was not only a single mother or just a grandmother, but was also a genocide survivor who was once had suffered degrading treatment by the Khmer Rouge. It has crossed my mind, since however, I might have lacked empathy.

A lot of young people nowadays are more knowledgeable about genocides and mass atrocities whether through formal education or non-formal education. During history class exams in school, we might be able to answer questions about key people, places, or events. However, although many of us can identify the manifestation of genocide, how it was planned, and executed, but how many of us can empathize with the victims? In a book written by a Holocaust survivor, Hedi Fried, titled “Questions I am Asked About the Holocaust” which I translated into the Khmer language in 2019 with the Khmer title “Bochea Plerng”,3 Hedi said “those who raised the younger generation, parents, and teachers, impart this knowledge to their children and students with the help of history books, monuments, and museums. But the way in which it is passed on is very important. If knowledge only addressed the mind, it is easily forgotten”.

The teaching of genocide should needs to be stressed or discussed extensively, particularly the process which leads to genocide; it can happen in a time of peace or in a time of war and it is never committed without clear, multiple warning signs. At the same time, it should also include a lesson on the harmful effects of racism, prejudice, and discrimination, while highlighting the importance of speaking out against acts of intolerance. Outside of the classroom, genocide education should also encompass a one-on-one conversation with living witnesses or survivors, this oral history​ learning is a crucial for empathy with the victims, which in turn enables young people to understand better the acts of genocide, the grave consequences of such heinous crimes, foster memorization, and detect early warning signs and genocide denial.

Public Forum in Prey Veng province

Photo taken during a Public Forum in Prey Veng province in which survivors were encouraged to speak to the young generation about their experiences during the Khmer Rouge regime. Photo Courtesy: Documentation Center of Cambodia Archive P

During one public forum in Prey Veng province hosted by the Documentation Center of Cambodia to encourage intergenerational dialogue between the young generation and Khmer Rouge regime survivors, Piet Puthchea, 22 years old, born two decades after the collapse of the regime, expressed his surprise upon realizing the grave hardship of people living under the genocidal regime. He said, “After listening to the elders talking about their experience under the regime, I understand now that daily life under the Khmer Rouge was difficult. How can people could not even eat fruits or vegetables that they work so hard to grow. How can people be so cruel enough to starve or kill their own villagers. To prevent the repeat of this history, we really must learn and seek better understanding of this regime”.

Constant vigilance is needed​

We are now seeing the rising of hate crimes in the United States and the growth of Neo-Nazi sympathisers in other countries. We must remain constantly vigilant​ of warning signs and diligence in our commitment to embracing empathy, promote democratic values, human rights, respect for diversity, and tolerance. That was why two of my Cambodian woman researcher colleagues, Farina So, Sopheak Pheana and I spoke publicly to honour the memories of Rohingya victims on the 3rd anniversary of Myanmar genocide last August. As one of the young generations who was born 20 years after the genocidal regime in the country, I am optimistic that peace, justice, and harmony will prevail when we stand in solidarity to speak out and stand up against all forms of hatred, discrimination, racism, and social injustice.

Sovicheth Meta
Researcher at the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam)

«សម័យនេះចៅចង់ហូបអ្វីក៏បាន ហើយហូបពេលណាក៏បានដែរ ប៉ុន្តែចៅហាក់បីដូចជា​មិនសូវយល់​ឃើញ​ពី​​តម្លៃ​នៃ​ភាព​បរិបូរ​នេះទៅវិញ»​។ ខ្ញុំតែងតែឮប្រយោគនេះពីជីដូនរបស់ខ្ញុំមិនដែលអាក់​ខាន​​ឡើយ​រាល់​ពេល​ណា​ដែល​ខ្ញុំ​ឬប្អូ​ន​​ៗរបស់ខ្ញុំ​ហូបអាហារមិនអស់ពីចាន។ ជីដូនរបស់ខ្ញុំតែងតែនិយាយរឿងអាហារដែលខ្ញុំហូប ហើយប្រៀបធៀបទៅនឹងរបបអាហារដែលគាត់ទទួលបាននៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ គាត់ធ្លាប់រឭកប្រាប់ខ្ញុំថា នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម គាត់មិនហ៊ានហូបសូម្បីតែសត្វល្អិត ព្រោះគាត់ខ្លាចអង្គការយកទៅសម្លាប់ចោល។ ​

​ខ្ញុំមិនធ្លាប់ឆ្ងល់ឬចាប់អារម្មណ៍​ទាល់​​តែសោះថាមូលហេតុអ្វីបានជាជីដូនរបស់ខ្ញុំតែង​តែទិញម្ហូបអាហារ​ទុក ពេញទូទឹកកកនៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ហើយ​ហេតុ​អ្វី​បាន​​ជាជីដូនរបស់ខ្ញុំតែងតែ​មិន​សប្បាយ​ចិត្តនៅ​ពេល​ដែល​ទូទឹក​កក​គ្មានម្ហូបអាហារពេញលេញ។ ​ ខ្ញុំមិនធ្លាប់នឹកគិតទាល់តែសោះថាជីដូនរបស់ខ្ញុំប្រហែលជាអាច​ទទួល​​រងសម្ពាធ​ផ្លូវ​ចិត្ត​ពី​ភាពអត់ឃ្លានដែលគាត់បានជួបប្រទះអស់រយៈពេលជិត៤ឆ្នាំនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ ជីដូនរបស់ខ្ញុំមិន មែនត្រឹមតែជាម្តាយ​មួយរូបឬ​ជាជីដូនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគាត់គឺជាជនរងគ្រោះពីរបបប្រល័យ ពូជសាសន៍ដែលបាន សម្លាប់ប្រជាជនជាង២លាននាក់ដោយការ​បង្អត់​​​​អាហារ,​ការបង្ខំឲ្យធ្វើការងារលើសកម្លាំង,ការធ្វើទារុណកម្មនិង កាប់សម្លាប់យ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃ។ ​ជួនពេលខ្លះ ខ្ញុំ​ប្រហែល​ជាបាននឹក​ឃើញ​រឿងបែបនោះដែរ​ប៉ុន្តែ​​​ខ្ញុំ​ប្រហែលជាខ្វះ ការយល់ចិត្តចំពោះជីដូនរប​ស់ខ្ញុំ​​ដែល​ជាស្រ្តីដ៏ក្លាហានម្នាក់ដែលអាចពុះពារឧបសគ្គគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីរក្សាជីវិត រស់ពីរបបដ៏ឃោរឃៅនេះ។

សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំជឿថា ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយជាច្រើនមានចំណេះដឹងអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍និង ការ​សម្លា​ប់​រង្គាល​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​តាមរយៈការអប់រំផ្លូវការឬការអប់រំក្រៅផ្លូវការ។ នៅពេល ប្រឡងមុខវិទ្យាប្រវត្តិសាស្រ្ត​នៅក្នុងថា្នក់រៀន សិស្សានុសិស្សប្រហែលជាអាចឆ្លើយទៅនឹងសំណួរអំពី ឈ្មោះមនុស្សសំខាន់ៗ ទីកន្លែង ឬព្រឹត្តិ​ការណ៍​ផ្សេងៗដែលបានកើតឡើង ប៉ុន្តែតើមានសិស្សានុសិស្ស ប៉ុន្មាននាក់ដែលអាចយល់ពីដំណើរកកើតឡើងនៃអំពើប្រល័យពូជសាសន៍, ការ​គ្រោងទុក និងរបៀប នៃការអនុវត្ត? តើមានក្មេងៗជំនាន់ក្រោយប៉ុន្មាននាក់ដែលអាចស្វែងយល់ចិត្តជាមួយនឹងជន​រងគ្រោះ?

នៅក្នុងសៀវភៅដែលសរសេរដោយអ្នករស់រានមានជីវិតពីហូឡូខសន៍4 ដែលខ្ញុំបានបកប្រែជា ភាសាខ្មែរនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដែលមានចំណងជើងជាភាសាខ្មែរហៅថា« បូជាភ្លើង» លោកស្រីហេឌី ហ្រ្វាយ​បាននិ​យាយ​ថា «អ្នកទាំង​ឡា​យ​​ណាដែលចិញ្ចឹ​មក្មេងៗ​ជំ​នា​​​ន់​​ក្រោ​​​​​យ ឪពុកម្ដាយនិងគ្រូប​ង្រៀន​ ត្រូវ​​តែ​​ផ្តល់​​ចំ​ណេះ​​​ដឹង​នេះ​ដល់​កូនៗ និងសិស្សរបស់ខ្លួន​ដោ​​យ​មា​នជំ​នួយ​ពីសៀវ​ភៅ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ​បូជ​នីយ​​​ស្ថាន​​​​និងសារមន្ទីរ ប៉ុន្តែវិ​ធី​​​ក្នុងការចែករំលែកចំណេះដឹងក៏មាន​សារសំខាន់ខ្លាំងណាស់ដែរ ពីព្រោះប្រ​សិន​​បើ​​ចំណេះ​​​ដឹ​ង​​​ជ្រាបចូលទៅដល់​ត្រឹម​​តែ​គំនិតស្មារតី នោះ​​​នឹង​អា​​ច​​ត្រូវបា​ន​បំភ្លេច​ចោលបា​ន​យ៉ាង​ងាយ​ស្រួល» ។

ការ​បង្រៀនអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍គួរតែមានការពិភាក្សាគ្នាឲ្យបានទូលំទូលាយអំពីដំ​ណើរ​​ការដែល​នាំទៅរកការកាប់សម្លាប់រង្គាល ពីព្រោះអំពើប្រល័យពូជសាសន៍អាចកើតឡើងគ្រប់​ពេល​វេលា​​មិន​ថា​ក្នុង​ពេលសន្តិភាពឬពេលមានសង្គ្រាមឡើយ ហើយអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ មិនដែលកើតឡើងដោយ​​គ្មានសញ្ញាព្រមានឬបង្ហាញចេញ​មកជាច្រើនដងនោះទេ។​ ការ​​បង្រៀន​អំពី​អំពើប្រ​ល័យ​ពូជ​​សាសន៍ ក៏គួរ​តែរួមបញ្ចូល​នូវមេរៀនស្តីអំពីផលប៉ះពាល់ដែលអាចបង្កឲ្យមានគ្រោះដែលកើតចេញពីការរើសអើង,ការ​ប្រកាន់​ជាតិសាសន៍,និង​បុរេវិ​និច្ឆ័យហើយទន្ទឹមនឹងនោះដែរការអប់រំអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍គួរតែ បង្ហាញអំពីសារៈសំខាន់នៃការប្រឆាំងនឹងសកម្មភាព​នៃការមិនអត់ឱន​។​ នៅក្រៅកម្មវិធីសិក្សាការអប់រំអំពើ ប្រល័យពូជសាសន៍គួរតែរួមបញ្ចូលការ​សន្ទនាមួយទល់នឹងមួយជា​មួយ​សាក្សីរស់ឬអ្នករស់រានមានជីវិត ពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ពីព្រោះ​ការធ្វើបែបនេះ​ក្មេងៗ​ជំនាន់​ក្រោយ​នឹង​អាច​យល់​ដឹង​យ៉ាង​យ៉ាងលម្អិត អំពីអ្វីដែលបានកើតឡើងចំពោះជនរងគ្រោះថែមទាំងអាចធ្វើ​ការយល់ចិត្តជាមួយនឹងជនរងគ្រោះ បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។​

Public Forum in Prey Veng province

Photo taken during a Public Forum in Prey Veng province in which survivors were encouraged to speak to the young generation their experiences during the Khmer Rouge regime. Photo Courtesy: Documentation Center of Cambodia Archive P

នៅក្នុងកម្មវិធី​វេទិកាសាធារណៈមួយនៅខេត្តព្រៃវែងដែលរៀបចំឡើងដោយមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាក្នុងគោលបំណង​​លើកទឹកចិត្តឲ្យមានការសន្ទនាគ្នារវាងយុវវ័យជំនាន់ក្រោយនិងអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម លោក ពៀត ពុទ្ធីជា អាយុ ២២ឆ្នាំ បានបង្ហាញអំពីការភ្ញាក់ផ្អើលបន្ទាប់ពីបានដឹងអំពីទុក្ខលំបាករបស់ប្រជាជនដែលរស់​នៅក្រោមរបបខ្មែរក្រហម។ ពុទ្ធីបាននិយាយថា «បន្ទាប់ពីស្តាប់ចាស់ៗនិយាយរៀបរាប់ពីបទពិសោធន៍របស់គាត់នៅក្រោមរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំយល់អាចដឹងថាជីវិតប្រចាំថ្ងៃនៅក្រោមរបបខ្មែរក្រហមគឺពិតជាលំ​បាក​​ណាស់។ ពួកគាត់ មិនអាច​ញ៉ាំបានសូម្បីតែផ្លែឈើឬបន្លែដែលខ្លួនបានខិតខំប្រឹងប្រែងដាំដុះ»​។ តើហេតុអ្វី​បានជាសាហាវឃោរឃៅរហូតដល់បង្អត់អាហារ និងសម្លាប់ប្រជាជនខ្លួនឯង។ ​ យើងត្រូវតែរៀនសូត្រនិងស្វែង​យល់បន្ថែមឲ្យកាន់តែច្បាស់​អំពីរបបខ្មែរក្រហមដើម្បីចូលរួមទប់ស្កាត់​ប្រវត្តិសាស្រ្តច្រំ​ដែលនេះ»។

បច្ចុប្បន្ននេះ យើងកំពុងតែឃើញការកើនឡើងដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់នូវបទឧក្រិដ្ឋស្អប់ខ្ពើមនៅប្រទេសសហរដ្ឋ​អាមេរិក,ការកកើនឡើងនៃណាហ្ស៊ីថ្មីនៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលមានមន្រ្តីប៉ូលីសយ៉ាងតិចមួយរយនាក់​ត្រូវបានគេរកឃើញថាបានចែករំលែករូបភាពហ៊ីត្លែរ រូបសញ្ញាបក្សណាហ្ស៊ី រូបភាពសើចចំអកទៅលើជនភៀសខ្លួននៅក្នុងបន្ទប់ផ្សែងពុលនិងការបាញ់សម្លាប់ជនជាតិស្បែកខ្មៅ ព្រមទាំងការបដិសេធអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើននៅលើពិភពលោក។ យើងត្រូវតែមានការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ចចំពោះ​សញ្ញាព្រមាននិងការប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមោះមុតរបស់យើងចំពោះការស្វែងយល់ជាមួយជនរងគ្រោះ,ការ​លើកកម្ពស់លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ, សិទ្ធិមនុស្ស, ការគោរព​និងការយោគយល់អធ្យាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក។ ក្នុងនាមខ្ញុំជាយុវជន​ជំនាន់ក្រោយម្នាក់ដែលបានកើតមក ២០ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងប្រទេស ខ្ញុំមាន​សុទិដ្ឋិនិយមថាសន្តិភាព, យុត្តិធម៌​ និងភាពសុខដុម នឹងមាននៅពេលយើងរួបរួមសាមគ្គី​គ្នាដើម្បីប្រឆាំងគ្រប់ទម្រង់ទាំងអស់នៃការស្អប់ខ្ពើម, ការរើសអើង,​ ការប្រកាន់ជាតិសាសន៍ និងភាពអយុត្តិធម៌ក្នុង សង្គម។

Sovicheth Meta
Researcher at the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam)

  1. Refer to the Khmer Rouge Genocidal Regime led by Pol Pot in Cambodia during 1975-1979 which killed approximately 2 million of its population, starved, and tortured millions more.
  2. The entire period of the Khmer Rouge regime from 1975-179.
  3. Mean “Sacrifice by Fire” in English which is the original definition of the term the Holocaust in the Greek language.
  4. គឺជាការធ្វើបាបយាយី​និងអំ​ពើប្រល័យពូ​ជសាសន៍​ទៅ​លើជ​នជាតិជ្វី​ហ្វចំនួន​៦លាន​នា​ក់​ដោយរប​ប​​ណា​​ហ្ស៊ីរបស់ហ៊ីត្លែរ​ចាប់

    តាំង​ពីឆ្នាំ១​៩​៣៣​រហូ​ត​ដល់​ចុងបញ្ចប់សង្រ្គាម​លោកលើកទី២។ ហូឡូខសន៍​​គឺ​​​ជា​ពាក្យ​ដើម​នៃ​ភា​សា​ក្រិក​មាន​ន័យ

    ​ថា ​“បូជា​ដោយ​ភ្លើង” ឬ “បូជាភ្លើង” ។​

Posted by Sovicheth Meta

Sovicheth Meta is a translator and researcher at the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam), which catalogues historical materials from the genocidal Khmer Rouge period from 1975 to 1979. She obtained her Bachelor of Arts degree in International Relations from the Institute of Foreign Language of the Royal University of Phnom Penh. She first worked for DC-Cam in June 2018 as a volunteer for six months. During this time, she had the opportunity to conduct research on the Khmer Rouge regime, listen to survivors, and see primary source documents, which inspired her to seek and obtain a more permanent position at the center so she could contribute to her country’s struggle for identity in the wake of the Khmer Rouge regime and educate the next generation.